5 maja 2026 r. w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Międzyzdrojach odbyło się spotkanie autorskie z Piotrem Oleksym i Piotrem Malińskim – redaktorami książki „Nad Dziwnę i Świnę. Tom 2. Epopeja Zbigniewa Stefańczyka ps. Sewer”.
Piotr Oleksy jest historykiem i publicystą specjalizującym się w tematyce Europy Środkowej i Wschodniej. Pracuje na Wydziale Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz współpracuje z „Tygodnikiem Powszechnym” i „Nową Europą Wschodnią”. Piotr Maliński ukończył etnologię na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Brał udział w licznych ekspedycjach naukowych do Afryki, jest członkiem Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego oraz Stowarzyszenia Muzealników Polskich.
Autorzy w czasie spotkania opowiadali o Andrzeju Kaubie, wieloletnim dyrektorze Muzeum Regionalnego w Wolinie, który prowadził unikalną fonotekę wyspy Wolin. W latach 70. i 80. XX wieku rejestrował na magnetofonie szpulowym wspomnienia mieszkańców, relacje pierwszych powojennych osadników oraz opisy lokalnych wydarzeń.
Po jego śmierci oraz zmianach organizacyjnych w muzeum taśmy trafiły do magazynów, gdzie przez wiele lat pozostawały zapomniane. Dopiero niedawno pracownicy muzeum wraz z naukowcami ponownie się nimi zajęli, odsłuchując nagrania, opracowując je i przepisując do formy książkowej.
Na podstawie tych materiałów powstały dwie książki: pierwsza „Nad Dziwnę i Świnę. Relacje osadników z fonoteki wolińskiego muzeum” i druga: „Nad Dziwnę i Świnę. Tom 2. Epopeja Zbigniewa Stefańczyka ps. Sewer”, które zawierają 19 rozmów. Publikacje mają charakter regionalny i osadzone są na terenach Pomorza Zachodniego, w rejonie rzek Dziwny i Świny, obejmujące obszary dzisiejszego wybrzeża Bałtyku m.in. okolice Wolina, Kamienia Pomorskiego oraz Świnoujścia. Drugi tom przygotowano w formie wywiadu Andrzeja Kaubego ze Zbigniewem Stefańczykiem, postacią związaną z historią Pomorza Zachodniego.
Książki są swego rodzaju epopeją, czyli rozbudowaną opowieścią o losach ludzi żyjących na tych ziemiach. Opracowania skupiają się na historii regionu często na tle powojennych przemian, przesiedleń i budowania nowej tożsamości, codziennym życiu mieszkańców Pomorza Zachodniego, relacji człowieka z naturą, losach jednostek wpisanych w szerszy kontekst historyczny i społeczny. Redaktorzy podkreślali, że stanowią one cenne źródło wiedzy o życiu społecznym i politycznym oraz procesie kształtowania się polskiej państwowości na ziemiach zachodnich po II wojnie światowej. Tom I. został wyróżniony m.in w konkursie Zachodniopomorskie Wydarzenie Muzealne Roku 2025.
Główny bohater t. 2, Zbigniew Stefańczyk działał w konspiracji, był w kilku obozach i został zesłany do łagrów. Brał udział w powstaniu zamojskim oraz w akcji „Burza”. Po długim oczekiwaniu na nadejście frontu powrócił do Polski. Po wojnie był wielokrotnie przesłuchiwany przez SB. Pracował m.in. w organizacji młodzieżowej Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego oraz w Funduszu Wczasów Pracowniczych. W 1954 r. przyjechał do Międzyzdrojów, gdzie pracował w FWP w księgowości, a następnie w Urzędzie Celnym w Świnoujściu. Później był zatrudniony w PTTK i Ośrodku Turystyki w Świnoujściu. Za swoje zasługi otrzymał liczne odznaczenia. Fragmenty jego wspomnień można usłyszeć na kanale YouTube Muzeum Regionalnego w Wolinie.
Na spotkaniu obecny był również syn Zbigniewa Stefańczyka wraz z żoną, córką i wnukami. W swoim wystąpieniu mówił o ojcu jako o pacyfiście, podkreślając jego wiarę w dobro tkwiące w ludziach oraz przekonanie, że mimo trudnych czasów zmiany mogą następować na lepsze. Jego ojciec często powtarzał, że Polska rozwija się bardzo dynamicznie.
Wydarzenie zgromadziło liczne grono słuchaczy, a wieczór przebiegł w niezwykle ciepłej atmosferze. Dziękujemy Muzeum Regionalnemu w Wolinie za przekazanie dwóch egzemplarzy tomu drugiego oraz jednego egzemplarza tomu pierwszego. Podczas spotkania można było zakupić publikację z dedykacjami redaktorów oraz zrobić sobie z nimi wspólne zdjęcia.
